Şehirlerimizin İsimleri

Şehirlerimizin isimlerinin nereden geldiğine dair belki de pek çoğunuzun bir fikri yoktur. Ya da belki de sadece doğduğunuz ve yaşamakta olduğunuz şehirlerle ilgili bilgi sahibi oluruz. Bu düşünceden yola çıkarak, sizler için mini bir araştırma yaptım ve bunun sonucunda sizlerle bu bilgiyi paylaşıyorum:

ŞEHİRLERİMİZİN İSİMLERi

Şehirlerimizin isimlerinin nereden geldiğine dair belki de pek çoğunuzun bir fikri yoktur. 
Ya da belki de sadece doğduğunuz ve yaşamakta olduğunuz şehirlerle ilgili bilgi sahibi oluruz.   
Bu düşünceden yola çıkarak, sizler için mini bir araştırma yaptım ve bunun sonucunda sizlerle bu bilgiyi paylaşıyorum:

ADAPAZARI
Bu ilimize Adapazarlılar kasaca “Ada” der. Çünkü Sakarya ve Çark suyu arasında yer alan şehir, tıpkı bir adayı andırır. "Pazar” sözüne gelince: Burası onyedinci yüzyılda yörenin Pazar yeriydi. İşte, Adapazarı bu iki sözcüğün "Ada" ve "Pazar" sözcüklerinin birleşmesinden oluştu. Adapazarı, Sakarya ilimizin merkezidir

AFYONKARAHİSAR
Afyon türkülerinde sık sık "Hisar" sözcüğü geçer. "Hisarın bedenleri çevirin gidenleri".  Bu hisar sözcüğünün Afyon türkülerinde sık sık yinelenmesi nedensiz değildir. Eski adı “Akroenos” olan şehri Selçuklular uzun süren bir kuşatmadan sonra ele geçirdiler. "Hisar" kuşatma anlamına gelir. Acılarla elde edilen yere "Karahisar" dediler ve orada, kara taşlardan bir kale kurdular. Onaltıncı yüzyılda bölgede afyon yetiştirilmeye başlanınca, Karahisar'ın başına bir de Afyon eklendi ve şehir "Afyonkarahisar" adını aldı.

AĞRI
İsmi sınırları içindeki "Ararat" dağından alır. Çok eski çağlarda yeryüzü korkunç bir su baskınına uğradı. (Nuh Tufanı) Nuh peygamber bütün canlılardan bir çifti alarak bir gemiye bindirdi. Gemi Cudi -İslam kaynaklarına göre- (Hristiyan kaynaklarına göre de Ararat - Ağrı) dağına kondu. Ararat, önce aran sonra da Ağrı adını aldı.

AKSARAY
Selçuklu Sultanı İzzettin Kılıçarslan, şehirde cami, medrese, kümbetler ve büyük ve beyaz bir saray yaptırdı. Şehir "Aksaray" adını işte bu beyaz saraydan aldı.

AMASYA
Amasya şehrini tarihçi Strabon'a göre Amazon karalı Amasis kurdu ve ona Amasis kenti anlamına gelen "Amasesia" ismini verdi.

ANKARA
İslam kaynaklarında Ankara'nın adı “Engürü” olarak geçer. Kimilerine göre Ankara sözü Farsça "üzüm" anlamına gelen Engür'den, ya da Yunanca'da Koruk anlamına gelen "Aguirada”dan türemiştir. 
Bazılarına Hint-Avrupa dillerindeki "eğmek" anlamına gelen “Ank” ya da Sankskritçe de; "kıvrıntı" anlamına gelen “Ankaba”dan veya Latince'den “çengel” anlamına gelen “Uncus”dan türediği ileri sürülmektedir. Frig dilinde “Ank", “engebeli, karışık arazi” anlamına gelir. Şehrin diğer isimleri; Ankyra, Ankura, Ankuria, Angur, Engürlü, Engürüye, Angare, Angera, Ancora, Ancora ve son olarak Ankara şeklini almıştır.

ANTAKYA
MÖ 300 yıllarında Makedonya Kralı Seleukos bu yörede Antakya'yı kurdu ve şehre babasının ismi olan “Antiokhia” adını verdi. Zamanla büyüyen kent, başkent halini aldı.

ANTALYA
MÖ ll. yüzyılda Bergama Kralı Attalos II tarafından kuruldu. Şehir önceleri ismini kurucusundan aldı ve “Attaleia” adıyla anıldı. Daha sonra bu isim Adalia, Antalia ve en son Antalya şekline dönüştü.

ARTVİN
İskitler tarafından kuruldu. Artvin sözü iskitçe'dir.

AYDIN
İlk olarak Argoslar tarafından kuruldu. Anadolu beylerinden Aydınoğlu Mehmet Bey'den aldı. Aydın, Mehmet beyin babasının ismidir.

BALIKESİR
Şehrin adının “eski hisar” anlamına gelen “Paleokastio”dan türediği sanılmaktadır. Halk arasında dolaşan bir söylentiye göre de balı çok anlamına gelir. Çünkü “kesir” Arapçada “çok” anlamına gelmektedir.

BAYBURT
Eldeki kaynaklara göre kasabanın ortaçağdaki adı "Paypert" ya da "Pepert" idi. Bayburt adı buradan gelmektedir.

BİLECİK
Bizanslılar döneminde burada “Bilekoma” adlı bir kale vardı. Osman Bey burayı alınca bu adı Bilecik olarak değiştirdi.

BİNGÖL
Buradaki birçok göllerden dolayı şehre bu ad verildi.

BİTLİS
Kimi tarihçilere göre, "Bageş" ya da "Pagiş" sözcüklerinden türemiştir. Kimilerine göre de Büyük İskender'in komutanı "Lis" ya da "Badlis" burada bir kale kurmuş. “Bitlis” sözcüğünün kökeni, bu komutanın isminden geliyormuş.

BOLU
Önceleri, “Bithynion” Romalılar döneminde ise “Claudiopolis” adı verildi. Türkler burayı alınca “Claudiopolis” sözcüğünü kısaltıp sadece “Polis” dediler. Daha sonra bu da halk dilinde değişerek “Bolu” oldu.

BURDUR
Eski adı “Askaniya”dır. İsmini yanında kurulmuş olduğu Burdur gölünden alır.

BURSA
Eski çağlardaki Bitinya bölgesinin başkentidir. Buraya kurucusu Bitinya kralı Prusias'ın adı verildi. (M.Ö. ll. yüzyıl)

ÇANAKKALE
Marmara ve Ege denizlerini birleştiren Boğaz'daki şehir ve kasabaların en büyüğü ve il merkezidir. Boğazın doğu kıyısında ve en dar yerinde kurulmuştur. Burada denizini şekli tıpkı bir çanağı andırır. Bugünkü ismini buradan alır. 

ÇANKIRI
İlkçağda "Gangra" kalesinin eteğinde kuruldu. İsmini “Gangra” kalesinden alan Çankırı'ya yakın zamana kadar “Çangırı” ve “Çenğiri” deniliyordu.

ÇORUM
Rivayete göre “Çoğurum” kelimesinden türetilmiştir. Bu da bölgede zamanında Rumların çoğunluğu oluşturmasından kaynaklanmaktadır.

DENİZLİ
“Deniz-ili” kelimelerinin birleşmesinden oluşmuştur. “İl” eski Türkçede “ülke, memleket” anlamına gelir. Yani “deniz memleketi” denilir. Bir diğer rivayete göre de kelimenin aslı “domuz-ili”dir. Bu da bölgede domuz çokluğundan kaynaklanmaktadır.

DİYARBAKIR
Bakır ülkesi” anlamına gelmektedir. Bu ismin kaynağı “Diyar-ı Bekir”dir. “Bekir'in memleketi” anlamına gelir. Bunun nedeni de “Bekir b. Vail” adlı Arap göçebe boyunun buraya yerleşmiş olmasından kaynaklanır. Diyarbakır'ın eski adı “Amid” veya “Amed”dir. “Gelen” veya “bizim” anlamına gelir. Dede Korkut kitabında “Amid”e “Hamid” de denilmiştir.

EDİRNE
Romalılar döneminde imparator Hadrianus tarafından kurulduğu için şehir "Hadrianopolis" adını alır. “Hadrianus'un şehri” anlamına gelen bu sözcük, sonradan değişimlere uğrayarak “Edirne” halini aldı. 

ELAZIĞ
1834 yılında Mezra denilen yerde kuruldu.1862 yılında buraya o sıradaki padişah Abdülaziz'in onuruna "Mamuretülaziz" adı verildi. Bu ismi uzun bulan halk onu “Elaziz” olarak kısalttı. 1937 yılında “Elazığ”a çevrildi.

ERZİNCAN
Erzincan ovasından adını alır. “Ezirgan” diye halk tarafından söylenir. Buranın eski adı “Eriza”dır.

ERZURUM
Adı “Rum” kelimesinden gelir. Yani “Rum toprağı” demektir. Diğer bir rivayete göre de Selçuklular buraya “Erzen-Rum” demişlerdir. “Erzen”, “darı” demektir. Şehir o zamanlar bir tahıl ambarı olarak kullanılmıştır. 
 
ESKİŞEHİR
Eski adı “Doylaion”dur. 1080 yılında Türkler burayı ele geçirdi. 1175 yılında burasını Bizans geri aldı. Kılıçarslan bu şehri daha sonra geri alınca, ona "Bizim Eski Şehrimiz" anlamına gelen Eskişehir adını verdi.

GAZİANTEP
Şehrin eski adı “Ayıntab”dır. Kelime anlamı, “pınarın gözü” demektir. Halk bunu Antep olarak değiştirmiştir. Halk Kurtuluş savaşında Fransızlara karşı başarılı bir savaş verince 6 Şubat 1921'de çıkartılan bir yasayla “Gazi” unvanı verildi. 

GÜMÜŞHANE
Burada daha önceleri gümüş madenleri olduğundan, bu şehre Gümüşhane denilmiştir.

İSTANBUL
MÖ. 658 yılında Megara kralı Byzas tarafından kurulduğundan bu şehre kurucusundan dolayı “Bizantion” adı verilmiştir. 
Roma İmparatoru Marcus Avrelius döneminde imparatorun manevi babasının adıyla "Antion" olarak anıldı.
Bizans İmparatoru Konstantin bu şehri yeniden kurunca buraya kendi adını verdi. Şehre "Konstantin” veya “Konstanpolis" adı verildi. Araplar "Kostantiniye”, Romalılar “Konstantinopolis" demişlerdir. Daha sonra bu ismin kısaltılmış şekli olan "Stin-polis" deyimi kullanıldı. İşte İstanbul bu "Stin-Polis" şehrinden türetildi. 
Türkler burayı alınca Müslüman şehir anlamında "İslambol" adını verdiler. Fakat daha sonra İstanbul olarak değiştirildi.

İZMİR
Şehrin asıl adı "Smyrna"dır. İzmir kelimesi “Smyrna”nın halk arasındaki kullanış şeklidir. Homeros destanlarında bu kent ismini Kıbrıs Kralı Kinyras'ın kızı Smyra'dan alır ve tanrıça Artemis İzmirli'dir. Kimi kaynaklara göre de, İzmir şehrini ilk kuran Hititler değil, Amazonlar'dır. (Hititler de buraya “Navlühun” adını vermişlerdir.)

KAHRAMANMARAŞ
Asıl adı “Markasi”dir. Halk dilinde “Maraş” olarak değişmiştir. Kurtuluş savaşında Fransızlara karşı şehirlerini kahramanca savunduklarından meclis tarafından ll Şubat 1922'de “Kahraman” unvanı verildi.

KARAMAN
İlk ismi “Laranda”dır. Selçuklu ve Osmanlılardaki ismi “Larende” idi. Karamanoğullarının başkenti olmasından sonra,  buraya Karaman adı verildi.

KARS
MÖ: 130-127 yılında buraya yerleşen “Karsak Oymağı”ndan dolayı şehre “Kars” adı verilmiştir. Kars kelimesinin anlamı ise “deve ya da koyun yününden yapılan elbise veya şal kuşağı” anlamına gelir.

KASTAMONU
Şehrin eski adı "Tumana"dır. Buraya daha sonra “Gas-Gas” isimli bir kavim yerleşti. İşte Kastamonu, “Gas” ve “Tuman”ın birleşmesinden meydana gelmiştir.

KAYSERİ
Romalılar “Mazaka” adlı şehri alınca buraya “Kaysarea” adını verdiler. Yani “İmparator şehri” anlamına gelir. Daha sonra Kayseri olarak halk arasında yayıldı 

KIRŞEHİR
Kır” ve “Şehir” kelimesinin birleşmesinden oluşmuştur.

KOCAELİ
Orhan gazi döneminde bu bölgeyi fetheden “Akçakoca” isimli komutandan dolayı buraya Kocaeli denildi.

KONYA
İsa'dan önce 47-50 ve 53 yıllarında Hıristiyan azizlerinden St. Paul burayı ziyaret etti ve şehir önemli bir dinsel merkez olarak gelişti. Bu nedenle Hıristiyanlar ona, "İsa'nın tasviri" anlamına gelen "İkonyum" adını verdiler. Abbasiler burayı alınca "Kuniye”ye çevirdiler. Türkler bu ismi Konya olarak değiştirdi. 

KÜTAHYA
Frigler buraya "Katyasiyum” veya “Katiation" adını vermişlerdir. Daha sonra yöre halkı buraya Kütahya demiştir

MALATYA
Hititler döneminde buranın adı "Meliddu"dur. Halk tarafından Malatya olarak değişmiştir. 

MANİSA
Yunanca “Magnesya”dan gelmiştir. Türkler burayı alınca Manisa olarak şehrin ismini değiştirdiler. 

MARDİN
Mardin adının Süryanicede “Marde”den geldiği rivayet edilir. Romalılar "Maride" Araplar ise "Mardin" adını vermişlerdir. Diğer bir rivayet göre ise “Mer-din” yani “erkek, yiğit –görmek” kelimesinden geldiği söylenmiştir. 

MUĞLA
Eski adı "Mobolla"'dır. Türkler buraya daha sonra Muğla demişlerdir.

MUŞ
Bir rivayete göre Süryanicedeki “suyu bol” anlamına gelen “Muşa”dan diğer bir rivayete göre ise şehrin kurucusu "Muşet”den gelmiştir.

NEVŞEHİR
Onsekizinci yüzyıla kadar şehir bir köydü ve adı "Muşkara" idi. Daha sonra Nevşehirli Damat İbrahim Paşa köyünü geliştirdi ve “yeni şehir” anlamında Nevşehir adını verdi.

NİĞDE
İlkçağda bölgede “Nagdoslular” adlı bir kavim yaşadığından bu şehre isimlerini vermişler. Arap kaynakları şehre "Nekide” veya “Nikde" demişlerdir. Halk ise şehre Niğde adını vermiştir.

ORDU
Eski adı "Kotyora"dır. Halk tarafından bu isim değişikliğe uğramıştır.

RİZE
Rize isminin anlamı bilinmemektedir. Kafkas dilleri ve İskit Türklerine ait bir kelime olduğu kuvvetli muhtemeldir. Rize isminin “Riza”, “dağ yamacı” ve “Rhisos”, “prinç” kelimelerinden geldiği iddia edilmektedir.

SAKARYA
Adını sınırları içinden geçen Sakarya nehrinden alır

SAMSUN
Eski adı "Amisos"dur ve halkının bu kelimeyi değiştirmesi ile birlikte zamanla Samsun halini almıştır.  

SİİRT
Siirt adının “Keldani” aslından geldiği ve “şehir” anlamına geldiği söylenir. Diğer bir rivayete göre ise “Sert” kelimesinin bozulmuş şeklidir.

SİVAS
Adının nereden geldiği konusunda her hangi bir kayda rastlanmamasına rağmen, Sivas isminin, Selçuklu Oğuz Türklerinin lehçesindeki “üç değirmen” anlamına gelen “Sebast” kelimesinden gelmiş olduğu ve “Sebast” isminin zamanla halk diline Sivas olarak yerleştiği rivayet olunur. 

TRABZON
"Trapezus" sözcüğünden gelir. Anlamı “dört köşe”dir.

TUNCELİ
Burada bazı maden yataklarının bulunmasından dolayı şehre Tunceli adı verilmiştir. Yani “tunç ülkesi” anlamındadır. 

Yorum ya da sorularınız için: bilgi@bilgipesinde.com